Gelijkwaardigheid als drijfveer

Het is geen toeval dat Hamer terechtgekomen is in de rol die ze nu vervult. Gelijkwaardigheid, waaronder de positie van vrouwen, is een belangrijk thema in haar carrière. “Daarin ligt al een hele ontwikkeling achter ons: mannen en vrouwen zijn nu voor de wet gelijk, maar de cultuur in de samenleving is daar vaak nog niet naar. Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld zijn daar uitingsvormen van. Op papier is het misschien geregeld, maar het gedrag blijft te vaak achter. Een cultuurverandering blijft nodig.”

De dynamiek van de danssector

Elke sector waar Hamer mee te maken heeft, kent zijn eigen dynamiek, risico’s en gevoeligheden. De danssector vormt daarop geen uitzondering. Ze kent deze wereld bovendien ook persoonlijk: ze danste als kind ballet en volgde later jazzballet en salsa. “Dans is, net als bijvoorbeeld de zorg, een overkoepelende term voor een sector waaronder hele verschillende vormen van dans vallen. Er is sprake van verschillende domeinen binnen de dans, elk met z’n eigen kenmerken én risico’s.”

Binnen die diversiteit zijn er een paar terugkerende factoren die risico’s vergroten. “Macht, afhankelijkheden, prestatiedruk, het zijn allemaal kenmerken die per sector kunnen spelen en verschillen. In de dans kunnen bijvoorbeeld coaches en trainers zijn die veel status hebben, en mensen kunnen voor hun carrière erg van hen afhankelijk zijn. En er is in de dans ook regelmatig fysiek contact, wat een groter risico op grensoverschrijdend gedrag kan opleveren, net als de prestatiedruk en het gebrek aan toezicht dat er kan zijn. Maar elk van deze aspecten kunnen ook in andere beroepen en sectoren spelen. Het is belangrijk om de risico’s te identificeren en daar op een goede manier mee om te gaan.”

Artistieke vrijheid vraagt om duidelijke grenzen

Eén van de meest hardnekkige misverstanden binnen de kunsten is de gedachte dat artistieke vrijheid soms vraagt om over grenzen te gaan. Hamer is hier heel duidelijk over: “Artistieke vrijheid mag geen legitieme reden zijn om grenzen te overschrijden. Mooie kunstvormen zijn ook te bereiken zonder over iemands grenzen te gaan. Die norm moeten we met elkaar heel duidelijk stellen. Er leeft vaak het misverstand dat mensen over hun eigen grenzen gepusht moeten worden om tot de beste prestaties te komen. Maar artistieke vrijheid en sociale veiligheid zijn geen tegengestelden. Expressie gaat juist beter als je je veilig voelt.”

De opkomst van intimiteitscoördinatoren in film en theater zijn een waardevolle stap richting een professionelere omgang met grenzen. “Je krijgt de beste scènes wanneer iedereen zich goed voelt bij wat je doet. Juist wanneer fysieke aanraking een rol speelt, moet bespreekbaar zijn wat iemand nodig heeft om zich veilig te voelen.”

Het doorbreken van de code of silence

Het bespreekbaar maken van grenzen klinkt logisch, maar veel dansers herkennen dat dit in de praktijk minder makkelijk is. Dat is ook terug te zien in Schaduwdansen, het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de danssector. Daaruit blijkt dat dansers vaak een drempel voelen om ervaringen te delen of problemen te benoemen. De vraag is dus wat er nodig is om een omgeving te creëren waarin dat wél mogelijk wordt.

Volgens Hamer begint het doorbreken van de stilte bij een veilige basis: “Er moeten omstandigheden worden gecreëerd waar dat gevoel van veiligheid door kan ontstaan. Wat helpt bij het opbouwen van dat vertrouwen, is allereerst een goed gesprek en duidelijkheid. Over wat ieders wensen en grenzen zijn. Hoe je met elkaar omgaat, wat de cultuur is die je met elkaar uitdraagt. Maar ook over waar en wanneer iemand zich kan melden en wat er met een melding gebeurt. Mensen moeten het gevoel hebben dat hun ervaringen worden erkend, en dat die serieus worden opgepakt. En ook dat het geen consequenties voor hun carrière heeft als ze zich uitspreken.”

De positie van mannen: zichtbaar maar onbesproken

In het publieke debat ligt de nadruk bij grensoverschrijdend gedrag vaak op vrouwen, maar uit het Schaduwdansen rapport blijkt dat ook een aanzienlijk aantal mannelijke dansers hiermee te maken heeft gehad. Een uitkomst die volgens Hamer meer aandacht verdient. “Seksueel grensoverschrijdend gedrag is niet iets van alleen vrouwen,” zegt ze. “Het is iets waar iedereen mee te maken kan krijgen: één op de vijf mannen maakte het leven mee. We hebben het er nóg minder over in onze maatschappij.”

Het maatschappelijke beeld op mannelijkheid: sterk zijn, niet klagen, “je mannetje staan”, maakt het moeilijk voor mannen om zich uit te spreken. Daarom maakt ze zich er hard voor dat mannen óók ruimte krijgen om hun ervaringen te delen, bijvoorbeeld in haar podcast Alles op Tafel. Hamer wil hen vooral één boodschap meegeven: “Weet dat je niet de enige bent, dat je er niet alleen voor staat, en dat er hulp is. En als het even kan: spreek je uit samen met anderen.”

Van inzicht naar actie

Het rapport Schaduwdansen bracht niet alleen pijnpunten naar boven; het bracht ook een beweging op gang. Voor het eerst werd zichtbaar hoe groot de urgentie is om in de danssector werk te maken van sociale veiligheid.

Volgens Hamer kwamen dankzij het rapport twee belangrijke veranderingen op gang.

Ten eerste: het besef. “Zonder die signalen geen rapport en geen inzicht in de problematiek binnen de dans. Het rapport heeft duidelijk gemaakt hoe groot de urgentie was en is om hiermee aan de slag te gaan, om de cultuur te veranderen en de dans veiliger te maken.”

Ten tweede: de stap naar de praktijk. “De inzichten uit het rapport worden nu vertaald naar een aanpak die op de dansvloer moet landen. Onder andere de Alliantie Dans Veilig levert hierin een belangrijke bijdrage, maar het is ook van belang dat de dansorganisaties zelf aan de slag gaan.”

Kleine stappen, grote impact

Voor veel dansschoolhouders, die hun tijd verdelen tussen lesgeven en de dagelijkse organisatie van hun school, moeten stappen richting sociale veiligheid vooral praktisch en uitvoerbaar zijn. Mariëtte Hamer deelt hoe je dat op een haalbare manier kunt doen. “Je moet als organisatie wel normeren,” zegt ze. “En bij overtredingen zichtbaar ingrijpen.” Daarvoor is niet meteen uitgebreid beleid nodig. Het start met een gesprek. “Een goed begin is een gesprek met de dansers over hoe je veilig met elkaar omgaat. Stel gedragsregels op die je samen uitdraagt, en ga ook op zoek naar ondersteuning vanuit de sector, zoals bij Dans Veilig.”

Om dit ook voor kleine organisaties toegankelijk te maken ontwikkelde Hamer de Handreiking Cultuurverandering op de werkvloer. “Veel organisaties waren zoekende hoe ze hun organisatie sociaal veiliger kunnen maken. De handreiking kan dansondernemingen, groot en klein, steunen om hun eigen onderneming te doorlopen. In de handreiking is bijvoorbeeld een quickscan beschikbaar waarmee je snel je eigen beleid kunt toetsen.”

Maar uiteindelijk gaat het er niet om hoe mooi een document eruitziet. Het gaat erom dat het gebruikt wordt. En daar ziet Hamer nog winst. “Soms is materiaal te ingewikkeld, sluit het niet aan op de werkelijkheid, of is het simpelweg niet zichtbaar genoeg. Initiatieven moeten met dansorganisaties en dansers samen worden opgesteld, zodat het aansluit bij wat zij nodig hebben.”

Boodschap aan de danswereld

Wat zou Hamer de sector willen meegeven? Haar antwoord is helder: “De grootste verandering ligt bij jullie zelf. Van de dansers tot aan de organisaties.” Ze pleit voor een cultuur waarin mensen elkaar durven aanspreken én ondersteunen. “Check even: ‘Hoe gaat het met je? Voel je je oké? Voel je je veilig? En hoe kan ik helpen?’ Ga het gesprek met elkaar aan over wensen en grenzen, sociale veiligheid en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Die eerste stap is vaak moeilijk, maar zo belangrijk.”

Die aandacht moet blijvend zijn. “Pas als de dansorganisaties in Nederland echt veiliger zijn en we dat ook zichtbaar kunnen maken hebben we succes behaald. We zijn er dus nog niet, maar ik heb er alle vertrouwen in dat er met alle inzet van alle mensen vanuit de dans dat wel gaat lukken.”

En als ze één dag een toverstok zou hebben?

Dan weet ze precies wat ze zou doen. “Ik zou dansscholen waar het gesprek over omgangsvormen nog niet gestart is daarmee aan de slag zetten, nu direct! En ik zou een podium geven aan dansers die door grensoverschrijdend gedrag hun plek op dat podium zijn kwijtgeraakt. We spreken na misstanden vaak over de impact op de plegers, maar we hebben het te weinig over alle grote talenten die we niet meer terugzien. Ik zou hen in de spotlight willen zetten om hen het plezier in dansen terug te laten vinden.”

Bron: Alliantie Dans Veilig, januari 2026